İçeriğe geç

Kavramsal Bağlamda Rehabilitasyon

Rehabilitasyon kelimesinin anlamı “yeniden mümkün kılmak” olup, Latince “Habil” kelimesinden türetilmiştir. Rehabilitasyon kavramı irdelendiğinde pek çok anlamın çıkarılabileceği bir kavram olup, kelime manası kaybedilen işlevlerin tekrar yeniden elde edilmesi ya da kazandırılmasıdır. TDK ise iyileştirme manasına geldiği belirtmektedir (Ateş, 2018, s. 26).

Rehabilitasyon; doğuştan sahip oldukları bir hastalık veya bozukluk ya da sonradan geçirdikleri bir hastalık, bozukluk kaza veya yaralanma nedeniyle bir kısım yeteneklerini kaybetmiş bireyleri hedef alan, üçüncül koruma düzeyindeki müdahaleler bütünüdür. Bu müdahaleler, hedef alınan bireyleri tıbbi, psikolojik, sosyal ve mesleki yönlerden mümkün olan en iyi düzeye ulaştırarak kendine, ailesine, topluma daha yararlı olmasını sağlamaya yönelik çalışmaları içermektedir (Akdemir & Akkuş, 2006, s. 82). Ruh sağlığı bozukları da kişilerde yeti yitimine yol açabilen yaygın bir halk sağlığı sorunu olarak tanımda yer alan bozukluklar arasına girmektedir. Buna ek olarak, dünyada en çok yeti yitimine yol açan 10 hastalıktan 5’i ruhsal kaynaklıdır. En çok yeti yitimine yol açan ruhsal bozukluklar, şizofreni, şizoaffektif bozukluk, bipolar bozukluk, majör depresif bozukluk, obsesif kompulsif bozukluk ve madde bağımlılığıdır (Akgün Çıtak, 2017, s. 137).

Görüldüğü gibi madde bağımlılığı en çok yeti yitimine yol açan psikiyatrik bozukluklardan biri olarak, yeteneklerini kaybetmiş bireyleri hedef alan rehabilitasyon hizmetlerine ihtiyaç duyulan temel alanlardan biridir, rehabilitasyon kapsamında bulunan mevcut literatür alkol ve madde bağımlılığının rehabilitasyonu için de geçerlidir ve madde bağımlılığının rehabilitasyonunu da kapsamaktadır.

Rehabilitasyon faaliyetleri tıbbi rehabilitasyon ve psikososyal rehabilitasyon olmak üzere ikiye ayrılmaktadır (Ateş, 2018, s. 27). Dünya Sağlık Örgütü, psikososyal rehabilitasyonu, ruhsal bozukluklar sonucunda bireylerdeki işlev kaybı, yetersizlik ve engellerin ortadan kaldırılması ve bireyin yaşam kalitesinin olabildiğince arttırılması amacıyla planlanan müdahale ve girişimler olarak tanımlamaktadır (Coşkun, Yıldız, & Yazıcı, 2010, s. 121). Dünya Sağlık Örgütü’nün bu tanımından hareketle rehabilitasyon müdahalelerinin ve girişimlerinin bireydeki işlev kaybı ve yeti yitiminin giderilmesine odaklandığı gibi kaybettiği işlev ve yetilerini geri kazanmış bireyin yaşam kalitesinin olabildiğince arttırılmasını da kapsadığı görülmektedir. Bu bağlamda rehabilitasyon müdahalelerinin ve girişimlerinin birey dışında bireyin içerisinde bulunduğu çevreyi de odak aldığı sonucu çıkarılmaktadır.

Nitekim, Psikiyatrik Rehabilitasyon Birliği de rehabilitasyon hizmetlerini iyileştirme, toplumla tamamen bütünleşme, yaşam kalitesinin arttırılmasının sağlanması olarak tanımlamaktadır (Gürhan, 2016, s. 326). Psikiyatrik Rehabilitasyon Derneği bu tanımında Dünya Sağlık Örgütü’nün yaptığı çevre vurgusunu genişleterek toplumla bütünleşmeyi de kapsam içerisine almıştır.

Rehabilitasyon ve psikososyal rehabilitasyona yönelik farklı kavramlar rehabilitasyon faaliyetlerinin kaybedilen yetilerin yeniden kazandırılmasının ötesinde bireyde meydana gelebilecek bir gelişmeye de işaret etmektedir. Nitekim rehabilitasyonun yalnızca madde bağımlılığı nedeniyle kaybedilen işlevlerin yeniden kazandırılması özelinde ele alınması, madde bağımlılığı etkisiyle oluşmayan, madde bağımlılığının öncesinde de hali hazırda mevcut olan sorun ve ihtiyaçların görmezden gelinmesi anlamına gelecektir.

Uluslararası Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği’nin (IFSW) yayınlamış olduğu Sosyal Hizmet Uzmanı Sözlüğü’nde ise rehabilitasyon, mümkün olduğunca sağlıklı bir duruma veya faydalı kapasiteye geri getirme olarak tanımlanırken; Barker, rehabilitasyon teriminin sosyal hizmet uzmanları tarafından genellikle yaralanma, hastalık ya da işlev bozukluğu nedeniyle engellenmiş kişilere yardım etmek için kullanıldığını ifade etmiştir (Ateş, 2018, s. 28). “Engellenmiş kişiler” kavramıyla yapılan çevre vurgusu bu tanımda da dikkat çekmektedir. Bireyler yeti kaybı gibi bireysel nedenlerden kaynaklanan uyum sorunları yaşadığı gibi etiketlenme, sosyal dışlanma gibi çevresel nedenlerden kaynaklanan uyum sorunları da yaşayabilmektedir. Nitekim bireyi çevresi içerisinde ele alan bir meslek olarak sosyal hizmet mesleğinin rehabilitasyon alanında da birey çevre etkileşimini ele alması mesleğin temel felsefesine uygun düşmektedir.

KAYNAKÇA

  • Akdemir, N., & Akkuş, Y. (2006). Rehabilitasyon ve Hemşirelik. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 13(1), 82.
  • Akgün Çıtak, E. (2017). Psikiyatrik Rehabilitasyon. S. Attepe Özden, & E. Özcan içinde, Tıbbi Sosyal Hizmet (s. 137). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  • Ateş, K. (2018). Madde Bağımlılarının Sosyal Rehabilitasyonunda Yerel Yönetimlerin Rolü. Yüksek Lisans Tezi, 26-64. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  • Coşkun, S., Yıldız, Ö., & Yazıcı, A. (2010). Psikiyatrik Rehabilitasyonda Fotoğrafın Kullanımı: Bir Ön Proje. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi , 1(3), 121.
  • Gürhan, N. (2016). Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği (1 b.). Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri.
Tarih:GenelPsikolojiSosyal Hizmet