İçeriğe geç

Kimlik Oluşumu Üzerine

Kimlik oluşumu kim olduğunuzu ve yaşamdan ne istediğinizi saptama sürecidir. Bir kimliğe ulaşarak hayatınızda karşı karşıya kalacağınız en önemli görevlerden birisini gerçekleştirmiş olacaksınız (Zastrow, 2010).  Yaşamda her şeyden önce kendini bilmek ise bireyin diğer bireyler hakkında bir şeyler bilebilmesini, düşünebilmesini ve anlamlandırabilmesini sağlayacaktır. Yani aslında en önce kendini bilmek; anlamlı ilişkiler kurabilmek, empati yapabilmek, bir hayat çizgisi belirlemek ve daha birçok şeyin anahtarıdır.

Kimlik oluşumu yaşam boyunca devam eden bir süreçtir; yaşamımız boyunca kimliğimizde tedrici değişiklikler olur. İlk yıllarımızda kim olduğumuz duygusu genellikle başkalarının tepkileri ile belirlenir (Zastrow, 2010). Başkalarının tepkileriyle, beklentileriyle belirlenen kim olduğumuz duygusunu ise ayna benlik (looking- glass self) kavramı açıklar. Bu kavram bireyin benliğini diğer bireylerin bağı/bağlantısının durumuna göre geliştirir. Yani bireyin çevresiyle olan ilişkisi, çevrenin bireyden beklentileri, bireye yönelik düşünceleri ve damgalamaları bireyin kimlik oluşumu süreci üzerinde doğrudan bir etki yaratacaktır.

Ayna benliğin genel olarak tanımlanmasının ardından günlük yaşamdan bir örnekle destekleyelim. Örneğin mahalle ergen bir erkeği sorunun kaynağı ya da suçlu olmakla özdeşleştirirse, komşular ona güvenmeme eğiliminde olur, hatalı davranışlarından dolayı onu suçlar ve davranışlarını bu şekilde adlandırır. Bu etiketleme sürecini genç fark etmeye başlar, bir tür saygınlık ve statüyle de sonuçlanır, en azından akranları arasında (Zastrow & Ashman). Örnekte görüldüğü üzere bu etiketleme bazen de bir statü ve saygınlığa sebep olacaktır. Eğer bahsi geçen genç erkek hatalı davranışlar sergiliyorsa dahi bu akranları arasında bir güç olarak görülebilecek ve saygınlığı da beraberinde getirecektir. Hatta kazandığı saygınlık sonucunda akranları arasında bir özentiye/taklite yol açacaktır.

Gerçekte onun suçlu olup olmadığını ölçmenin nesnel yollarının yokluğunda genç diğerlerinin öznel değerlendirmelerine dayanacaktır. Böylece kendisini adım adım suçlu olarak algılamaya başlayacak ve suçlu rolünü uygulamaya başlayacaktır (Zastrow & Ashman). Bu genç erkek üzerindeki tanımlamalar, damgalamalar birkaç paragraf önce bahsedildiği gibi kimlik oluşumu sürecine doğrudan etki etmiştir. Adlandırıldığı, etiketlendiği şeyin doğruluğu nesnel olarak tespit edilemeyince genç erkek artık söylenenlerin doğruluğuna inanacaktır.

Etiketlerin yaşamlarımız üzerinde önemli bir etkisi vardır. Bir çocuk, ebeveynleri tarafından sık sık aptal olarak çağırılıyorsa bu çocuk düşük bir benlik kavramı geliştirmeye, birçok alanda başarısız olmayı beklemeye, okulda ve diğerleriyle rekabete dayalı etkileşimlerde daha az çaba sarf etmeye eğilimli olacak ve sonunda da başarısız olacaktır (Zastrow & Ashman). Verilen iki örnekte de etiketlemenin ergenler ve genç yetişkinler üzerinde nasıl sonuçlar doğurabileceği görülmektedir. Birey, en çok ne ile anılıyorsa ona dönüşme ihtimali artmaktadır. Bu nedenle özellikle bu iki dönemdeki bireylere olumsuz etiketlemeler yapılmamasına oldukça dikkat edilmelidir.

Kimlik gelişiminin yaşam boyu devam eden bir süreç olmasından dolayı, olumlu değişiklikler kendilerini başarısız olarak görenler için dahi olanaklıdır. Kimlik oluşumunda, gelecekten ne istediğimizin, geleceğin ne olacağının belirlenmesinde geçmiş deneyimlerimizden daha önemli olduğunu hatırlamak önemlidir. Geçmiş sabittir ve değiştirilemez ama şimdi ve gelecek değiştirilebilir (Zastrow & Ashman). Kimlik oluşumu bir yol gibi düşünülürse; bu yolda karşılaşılan sorunlar göz ardı edilip, sadece varılmak istenen hedef noktaya odaklanıldığında hiçbir şey bize engel olamayacaktır.

Kaynakça

  • Zastrow, C. (2010). Kimlik Oluşumu. C. Zastrow içinde, Sosyal Hizmete Giriş (s. 31). Nika Yayınevi.
  • Zastrow, C., & Ashman, K. (tarih yok). Kimliğin Oluşumu. C. Zastrow, & K. Ashman içinde, İnsan Davranışı ve Sosyal Çevre I (s. 453). Nika Yayınevi.
Tarih:GenelPsikolojiSosyal Hizmet