İçeriğe geç

Bir Rüya İçin Ağıt Filminin Sosyal Hizmet Bakış Açısıyla Analizi

Filmin orijinal adı: Requiem For A Dream

Filmin yönetmeni: Darren Aronofsky

Filmin türü: Dram

Filmin yapımı: 2000- ABD

Filmin süresi: 102 dakika

1990’lı yıllar dünya genelinde, alkol ve madde bağımlılığı oranının yükselişe geçtiği, özellikle uyuşturucu kullanımına bağlı ölümlerin gündeme geldiği bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. 1990’lı yıllardan itibaren süregelen bu artış 2000’li yıllarda çeşitli suç unsurlarını tetiklemiş ve birbiriyle iç içe geçmeye başlayan bu sorunlar ile birlikte madde bağımlılığı alanı karmaşık bir sorun alanı haline gelmiştir. Bir Rüya İçin Ağıt filminin vizyona girdiği dönem de bu noktada bir tesadüften daha ötedir.

Bir Rüya İçin Ağıt filmi madde bağımlılığı temasını işleyen bir film olsa da kapsamına televizyon bağımlılığı, ilgi ve onay bağımlılığı gibi konuları da almaktadır. Bu noktada aslında pek çok kesime hitap etmektedir. Hatta bu film 2000’li yıllarda gösterime girmiş olsa da gençlerin günümüzde yaşadığı bağımlılık, işsizlik gibi temel birtakım sorunlara da değinmektedir. Kapsamının bu denli geniş olması belki de bu filmin kült filmler kategorisinde yerini almasını sağlayan başlıca etmendir.

Filmin başkahramanı Harry Goldfarb’dır. Olaylar genellikle Harry’nin çevresinde şekillenmektedir. Harry üniversite mezunu bir gençtir. Babasının ölümü kendisinde ve özellikle annesi Sara Goldfarb’da derin bir yara açmıştır. Harry, arkadaşı Tyrone ile birlikte yaşamaktadır. Onlara çoğu zaman Harry’nin kız arkadaşı Marion da eşlik etmektedir. Harry eğlence arayışında olan, duygusal, hayalperest, kolay yoldan zengin olmayı arzulayan bir gençtir ve uyuşturucu kullanmaktadır. Filmin başlarında, uyuşturucu hayatında önemli bir sorun teşkil etmemektedir, aksine kendisini rahatlatmakta ve arkadaşlarıyla birlikte keyifli vakit geçirmektedir.

Harry’nin annesi Sara Goldfarb bir apartman dairesinde yaşamaktadır. Çok sevdiği eşinin erken bir zamanda ölmesi Sara’yı derinden sarsmıştır. Eşinin ölmesi ve Harry’nin de yalnızca maddi sıkıntıları baş gösterince eve uğraması onu yalnızlığa itmiştir. Her ne kadar komşularıyla iyi ilişkileri olsa da filmde çoğu sahnede yalnız olduğunu dile getirdiği gözlemlenmiştir. Sara düzenli olarak bir diyet programını takip etmektedir. Onun hayatı da bu programa katılmasını sağlayacak bir davet mektubunun gelmesi ile değişecektir.

Tyrone, Harry’nin arkadaşıdır. O da tıpkı Harry gibi uyuşturucu kullanmaktadır. Annesini çok küçükken kaybetmiştir. Bu kayıp onu oldukça etkilemiştir. Tyrone buna bağlı olarak da annesini memnun etmek ihtiyacı gütmekte, sık sık bu konularla ilgili halüsinasyonlar görmektedir.

Marion, Harry’nin kız arkadaşıdır. Marion ’un ailesi maddi ihtiyaçlarını fazlasıyla karşılamaktır fakat duygusal ihtiyaçlarını ihmal etmektedir. Ailesi tarafından ihmal edilen duygusal ihtiyaçlarının oluşturduğu boşluğu ise Harry ile doldurmaktadır. Marion için Harry ve uyuşturucu kendisinden ve ailesinden bir kaçış anlamına gelmektedir.

Film 3 ana bölümden oluşmaktadır. Literatürle bağlantı kurulduğunda filmin ilk kısmı farkındalık öncesi evre olarak adlandırılabilir. Bu bölümde tüm karakterler için her şey yolunda gitmektedir. Sara, davet aldığı televizyon programında oğlunun mezuniyetinde giydiği kırmızı elbisenin içine yeniden girebilmek için fazla kilolarını vermek amacıyla bir tedavi merkezine başvurmuştur. Bu merkezde çalışan bir diyetisyenin önerisiyle diyet hapları(amfetamin) kullanmaya başlamıştır. Kullandığı diyet haplarının içeriğini bilmeyen, bu konuda bilinçlendirilmeyen ve bilinçsizce kullanımını sürdüren Sara ilerleyen dönemlerde bir madde bağımlısı olarak karşımıza çıkacaktır. Bu süreçte madde kullanan ve maddelerin içeriği hakkında bilgi sahibi olan oğlunun kendisini ziyaret ettiğinde ondaki değişimleri fark ettiği, ilaçlar konusunda oğlu tarafından uyarıldığı ve buna rağmen kullanımını sürdürme amacıyla çeşitli bahaneler öne sürdüğü sahneler alanyazınla oldukça bağdaşmaktadır. Öyle ki farkındalık öncesinde olan bir birey, farkındalık düzeyine erişmeden değişmesi gerektiği düşüncesine ulaşamamakta ve madde kötüye kullanımı davranışını sürdürmektedir. Yine bu noktada bağımlılığın önlenmesi konusunda düzenlenen psiko-eğitimlerin önemi göz önüne getirilmelidir. Kullandığı ilaçların zararları hakkında hiçbir bilgisi olmayan Sara kullandığı diyet haplarının kendisinde oluşturacağı sorunları bilse acaba kullanmaya devam eder miydi?

Harry, Tyrone ve Marion heyecan arayışı olan üç gençtir, bu noktada risk grupları içerisine girmektedirler. Bunun yanında üçünü de uyuşturucu kullanımına iten psiko-sosyal nedenler vardır. Üç karakterin de aile ilişkilerinin düzensiz olması, özellikle Harry’nin babasının ve Tyrone ‘ın annesinin ve babasının olmayışı bu kullanımın ortaya çıkış sürecinde önemli rol oynamıştır. Sara ‘nın Harry ‘nin sorunlarından haberdar olmaması, Harry ile fazla vakit geçirmemesi,  Harry ‘nin  davranışlarını olumlu doğrultuda yönlendirecek herhangi bir otorite mekanizmasının yokluğu da bu noktada Harry’nin madde kullanımını sürdürmesine neden olmuştur. Marion ‘un ailesi ise Harry ‘nin ailesinin aksine, Marion ‘un madde kullanım durumundan haberdar olsalar ve onun bir psikologla görüşmesi için gerekli ortamı sağlasalar da Marion ile duygusal bir bağ kuramamaları ve aile ortamlarında herhangi bir değişime gitmemeleri ile madde kötüye kullanım durumunu dolaylı olarak desteklemişlerdir. Harry, Tyrone ve Marion bu noktada sosyal destek mekanizmalarının eksikliklerini fark etmişler birlikte yaşadıkları zaman mutlu ve işlevsel, birbirlerinden ayrıldıklarında ise hayata tutunamayacakları simbiyotik bir yaşam tarzı geliştirmişlerdir.

Filmin ilk kısımlarında karakterler için her şey güzel gitmektedir. Sara, her geçen gün kırmızı elbisesinin içine girebileceği beden ölçüsüne yaklaşmaktadır. Çevresindekilerin kısa sürede çok kilo vermesi hususundaki takdirlerini başarı ve sevinç duygularıyla karşılamaktadır. Harry, Tyrone, Marion ise torbacılık yaparak epey para kazanmakta, bir yandan da madde kötüye kullanımı davranışlarını sürdürmektedirler. Onları rahatsız eden hiçbir şey yoktur, hatta kazandıkları parayla her geçen gün hayallerine bir adım daha yaklaşmaktadırlar.

Literatürde farkındalık öncesi evreden sonra farkındalık evresi gelmektedir. Madde kullanımının biyolojik, psikolojik ve sosyal yönden kayıplarının farkına varan kişiler artık maddeden kurtulmayı talep etmektedirler. Oysa filmde karakterler bir farkındalık evresine ulaşamamışlardır. Filmin belki de en acı tarafının bu olduğu söylenebilir. Bu noktada devamlı olarak madde kötüye kullanım davranışını sürdüren karakterler hızlıca çöküş dönemine girmişlerdir. Tyrone uyuşturucu kartelleri arasında yaşanan bir çatışma içerisinde kalmış, kaçmaya çalışırken emniyet güçlerine yakalanmış ve tutuklanmıştır. Harry, Tyrone ‘nin vekalet ücretini ödemiş ve bu sayede Tyrone tutukluluktan kurtulabilmiştir. Karteller arasındaki mücadelelerden ve emniyet güçlerinin denetimi artırmasından dolayı piyasada madde bulunamamış ve ellerinde madde olan torbacılar maddeyi normalde olduğunun iki katı kadar satışa sunmuşlardır. Ellerindeki son parayı vekalet ücretine yatıran Harry ve Tyrone beş parasız ve yoksunluk semptomları ile birlikte kalakalmışlardır. Kas ağrıları, kabuslar, ani öfke patlamaları ve bunların yanında pek çok yoksunluk semptomlarının yaşanması onları asla yapmayacakları şeyleri yapmaya itmiştir. Öyle ki Marion kendisinin ve arkadaşlarının maddeye ulaşabilmesi için gereken parayı elde edebilmek amacıyla erkek arkadaşı Harry dışında biriyle cinsel birliktelik yaşamış, bu davranışından dolayı  çok pişman olsa ve derin bir suçluluk duygusu hissetse de ilerleyen bölümlerde de bu davranışı sürdürmüştür. Davranışı sürdürdükçe zamanla pişmanlık duygusunu yaşamamaya başlamış, maddenin verdiği haz da bu noktada davranışın sürdürülmesinin bir yordayıcısı olmuştur.

Sara ‘da ise diyet haplarına karşı tolerans gelişmiş, önceden kullandığı miktarlar ona etki etmemeye başlamıştır. Çözümü hapların dozunu artırmakta bulan Sara bir süre sonra halüsinasyonlar görmeye başlamıştır. Bu halüsinasyonlar daha çok ölen eşi Seymour, oğlu Harry ve sevdiği televizyon programı ile ilgilidir. Sara Goldfarb ailesi hakkında övgü almayı ve başkaları tarafından beğenilmeyi o kadar çok istemektedir ki halüsinasyonlarında da bunun izlerini görmek mümkündür. Bağımlı bir kişilik profili çizen Sara Goldfarb ‘ın madde bağımlısı olması alanyazını tarafından öngörülen, beklendik bir sonuçtur.

Filmin üçüncü kısmı ise artık bağımlıların en ağır bedelleri ödedikleri kısımdır. Sara akıl sağlığını tamamen yitirmiş ve bir psikiyatri kliniğine yatırılmış, Harry ‘nin enjeksiyon sonucu kolunda oluşan yara yüzünden kolu kesilmiş, Tyrone maddeye ulaşabilme amacıyla yaptığı hırsızlık nedeniyle cezaevine girmiş, Marion ise madde karşılığında cinsel birliktelikler yaşamaya devam etmiştir. Filmin bu yönüyle madde kullanımıyla ilgili temel sorunlara ve madde kullanımının sebep olacağı biyo-psiko-sosyal kayıplara oldukça başarılı bir şekilde dikkat çektiği düşüncesindeyim. Bu noktada filmin alkol ve madde kullanımının zararları hakkında bilgi vermek adına madde kullanmayan kişilerde öngörü sağlamak için izletilebileceği söylenebilir. Bu filmin tedavi süreci devam eden kimselere izletilmesi, bağımlıların motivasyonlarını düşürebileceğinden ve tedaviye olan inançlarını sarsabileceğinden dolayı tavsiye etmemekteyim.Son olarak karakterlerin yaşamlarını kent ortamında sürdürmesi, kent yaşamının içerisinde bir dayanışma kültürünün olmaması, karakterlerin arasındaki iletişim kopukluğu, kitle iletişim araçlarının hayatın merkezinde olması, yalnızlaşma, madde kullanan kişilerin topluma yabancılaşması gibi konuların film kapsamında irdelenmesi filmin doğrudan globalizmi ve moderniteyi eleştirdiğini düşündürmektedir. Alana bütüncül açıdan yaklaşan bu film, bağımlılığı alkol ve madde bağımlılığı ile sınırlamamak, bağımlılığı bir bağımlının gözünden anlamak, bağımlılığın diğer sistemlerle ilişkisini yorumlamak açısından oldukça önemlidir. Sinevizyon dünyasında oldukça önemli bir noktada duran ve kült bir eser olarak tanımlanan Bir Rüya İçin Ağıt filmini alanda çalışacak meslek elemanlarının mutlaka izlemesi gerektiği düşüncesindeyim.

Tarih:GenelSanat